6585 SAYILI PERAKENDE TİCARETİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN KAPSAMINDA ALIŞVERİŞ MERKEZLERİNİN DURUMU (OCAK 2015)

Perakende işletmelerin açılış ve faaliyete geçiş işlemlerinin kolaylaştırılması, perakende ticaretin serbest piyasa ortamında etkin ve sürdürülebilir rekabet şartlarına göre yapılması, tüketicinin korunması, perakende işletmelerin dengeli bir şekilde büyüme ve gelişmesinin sağlanması ve perakende işletmelerin faaliyetleri ile bunların birbirleri, üretici ve tedarikçilerle ilişkilerinin düzenlenmesi amacıyla hazırlanmış olan 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (“Kanun”) 29.01.2015 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanmış ve aynı tarihte yürürlüğe girmiştir.

Kanun’un 3.maddesinde perakende işletme, “alışveriş merkezi, büyük mağaza, zincir mağaza, bayi işletme, özel yetkili işletme, perakende ticaretle uğraşan diğer ticari işletmeler ile esnaf ve sanatkâr işletmeleri” olarak tanımlanmış ve alışveriş merkezleri de bu Kanun kapsamına alınmıştır. Alışveriş merkezi,  bir yapı veya alan bütünlüğü olan, içinde büyük mağaza ve/veya beslenme, giyinme, eğlenme, dinlenme, kültürel ve benzeri ihtiyaçların bir kısmının veya tamamının karşılandığı diğer işyerleri bulunan, merkezî bir yönetime ve ortak kullanım alanları ile yönetmelikle belirlenen diğer niteliklere sahip işletmeyi ifade etmektedir.

Kanun’un İkinci Bölüm’ünde işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvuruları ile ruhsat değişikliğine ilişkin işlemlerin ne şekilde yapılacağı hususları düzenlenmiştir. Kanun’un 5/7 maddesinde, büyükşehirlerde bulunan alışveriş merkezlerine yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye Büyükşehir Belediyeleri yetkili kılınmıştır. Ancak, yapı ruhsatı almış olup da işyeri açma ve çalışma ruhsatı almamış alışveriş merkezleri için bu hüküm uygulanmayacaktır.

Mağazaların yapmış olduğu indirimlerin zamanında belirsizlik tüketiciler açısından çelişki yaratmaktaydı. Bu durumun önüne geçmek adına, Kanun’un 9/1 maddesinde başlangıç ve bitiş tarihleri belli olmayan indirimlerin yapılamayacağı açıkça belirtilmiştir. Ayrıca, indirimli ve kampanyalı satışların süreleri bakımından 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile paralel bir düzenleme yapılmış ve bu satışlara ilişkin kampanyalar açısından 6502 sayılı Kanun kapsamında yapılan düzenlemelere atıf yapılmakla yetinilmiştir.

Perakende işletmeler tarafından seri sonu, sezon sonu, ihraç fazlası, kusurlu ve benzeri malların, indirimli fiyattan veya malların fabrika çıkış fiyatı üzerinden yıl boyunca satıldığı sürekli indirimli satışlarda işletmelerin, mağaza içinde ya da ön cephede bu tür satış yaptığını açıkça belirtmeleri gerekmektedir. Alışveriş merkezlerinin sürekli indirimli satış yapıldığını içerir ifadeleri kullanmaları ise bütün işletmelerin bu tür faaliyet göstermeleri halinde mümkün olacaktır. Sürekli indirimli satış yapan işletmelerin Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde durumlarını  bu hususlara uygun hale getirmeleri gerekmektedir. İndirimli satışlarla sürekli indirimli satışlara aykırı davranan işletmelere 5.000 TL idari para cezası uygulanacak, alışveriş merkezleri bakımından bu ceza on katı kadar artırılacaktır.

Kanun’un 11.maddesi ile alışveriş merkezlerinde satış alanının en az binde beşine tekabül eden alanın, sosyal ve kültürel etkinliklerin düzenlenmesi amacıyla ayrılması zorunlu hale gelmiştir. Bu hükme aykırı hareket edilmesi halinde ayrılmayan her bir metrekare için 20.000 TL, aykırılığın Bakanlıkça verilen süre içinde giderilmemesi hâlinde –ki bu süre otuz günden az olamayacaktır- bu tutarın iki katı kadar idari para cezası verilecektir. Buna ilaveten, alışveriş merkezlerinde acil tıbbi müdahale ünitesi, ibadet yeri, bebek bakım odası, çocuk oyun alanı gibi  ortak kullanım alanları oluşturulacak ve bu alanlar oluşturulurken engelliler ile yaşlıların ve çocukların ihtiyaçları dikkate alınacaktır. Oluşturulacak alanlara dair hükme aykırı davranılması 50.000 TL, Bakanlıkça verilen süre içerisinde aykırılığın giderilmemesi ise bu tutarın iki katı idari para cezası verilmesine sebep olacaktır. Ortak kullanım alanlarının oluşturulması için alışveriş merkezlerine Kanun’un yürürlük tarihinden itibaren 1 yıllık süre öngörülmüştür.

Kanun’un 12. maddesinde, esnaf ve sanatkar işletmecileri ile geleneksel, kültürel veya sanatsal değeri olan kaybolmaya yüz tutmuş meslekleri icra eden kişilerin mesleklerinin ve işletmelerinin korunması amacıyla alışveriş merkezlerinde bu kişilere yer ayrılmasına ilişkin hüküm oluşturulmuştur. Alışveriş merkezlerinde esnaf ve sanatkar işletmecilerine, rayiç bedel üzerinden kiraya verilmek üzere, toplam satış alanının en az yüzde beşi oranında; geleneksel, kültürel veya sanatsal değeri olan kaybolmaya yüz tutmuş meslekleri icra edenlere, rayiç bedelin dörtte birinden fazla olmamak şartıyla, toplam satış alanının en az binde üçü oranında yer ayrılacaktır.Belirtilen oranlara ulaşılıncaya kadar, boşalan yerlerin maddede belirtilen kişilere öncelikli olarak kiraya verilmesi esastır.Bu duruma aykırı hareket eden alışveriş merkezlerine, ayrılması gereken yerden ayrılmayan her bir metrekare için metrekare başına düşen rayiç kira bedeli tutarında idari para cezası verilecektir. Aykırılığın Bakanlıkça verilen süre içinde giderilmemesi hâlinde -süre otuz günden az olamayacaktır- bu tutarın iki katı kadar idari para cezası verilecektir.

Her ne kadar Kanun yayınlanmadan önce alışveriş merkezlerinin Pazar günü kapalı olması konusu gündeme gelmişse de “Çalışma Saatleri” başlıklı 13/2 maddesinde çalışma saatleri belirtilmemiş, perakende işletmelerin çalışma saatlerini üst meslek kuruluşlarının müşterek teklifi üzerine, faaliyet kollarına göre bölge veya ülke düzeyinde Bakanlık tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Aynı maddenin 1. fıkrasında ise perakende işletmecilerin bir kısmının yada tamamının çalışma saatlerinin Vali tarafından belirlenebileceği belirtilmiştir. Alışveriş merkezlerine, çalışma saatlerine aykırı davranılması halinde, 50.000 TL tutarında idari para cezası uygulanacaktır. Ayrıca, Kanun’un 25. maddesi ile de 394 sayılı Hafta Tatili Hakkında Kanun hükümlerinin perakende işletmelere uygulanmayacağı da hüküm altına alınmıştır.

6585 sayılı Kanun kapsamında yapılan düzenlemelerle, gündelik hayatımızda yer edinmiş olan alışveriş merkezlerinin kullanım alanlarının toplumun ihtiyaçları ve sosyal hayata uygun hale getirilmesi ve küçük ölçekli işletmelerle geleneksel meslek icra eden kişilerin piyasada etkin şekilde faaliyetini sürdürebilmesi amacıyla birçok hüküm getirilmiş ve bu hükümlerle ayrıca tüketicinin korunması da hedeflenmiştir. Ancak, Kanun ile, çalışma saatlerinin Bakanlık tarafından belirleneceğinin belirtilmesiyle yetinilmesi ve aynı zamanda 394 sayılı Hafta Tatili Hakkında Kanun hükümlerinin perakende işletmeler bakımından uygulanmaz hale getirilmesi, yalnızca alışveriş merkezlerinde çalışanlar değil tüm perakende işletmelerde çalışanlar için olumsuzluğa sebep olabilir. Uygulamada olumsuz bir durum oluşmaması bakımından perakende işletmelerde uygulanacak çalışma saatlerinin bir an önce belirlenmesi gerekmektedir.