BAĞLI ŞİRKETLERDE HAKLARIN DONMASI (OCAK 2016)

Karşılıklı iştirak kavramı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun (“TTK”) 197. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, birbirlerinin paylarının en az dörtte birine sahip bulunan sermaye şirketleri “karşılıklı iştirak” olarak tanımlanmıştır ve “hakim -  bağlı şirket” kavramları açıklanmıştır. Şirketlerden biri diğerine hakim ise ikinci şirket “bağlı şirket” olarak, her biri diğerine hakimse ikisi de “bağlı ve hakim şirket” olarak tanımlanmaktadır. Karşılıklı iştirakin sonuçları TTK 201. maddesinde düzenlenmiştir.

TTK’nun 201. maddesine göre, bir sermaye şirketinin paylarını iktisap edip karşılıklı iştirak konumuna bilerek giren diğer bir sermaye şirketi, iştirak konusu olan paylardan doğan toplam oylarıyla diğer pay sahipliği haklarının sadece dörtte birini kullanabilir; bedelsiz payları edinme hakkı hariç, diğer tüm pay sahipliği hakları donar.

Dolayısıyla bu maddenin uygulanması ile; bağlı şirket, hakim şirkette sahip olduğu payların sağladığı oyların sadece yüzde yirmi beşini kullanabilecektir. Bağlı şirket, kalan paydan sağlayacağı oy ve diğer hakları kullanılamaz. Kullanılması sınırlanan bu haklar kaybolmamakta,  payların üçüncü kişiye devri ile kullanılır hale gelmektedir. Bu nedenle, kanunda bu hakların “donduğu” ifadesi kullanılmıştır.

Diğer önemli bir nokta da, bu sınırlamanın toplantı ve karar nisaplarına da uygulanacağının özellikle belirtilmiş olmasıdır. Bu maddede Kanunun 389. ve 612. maddeleri saklı tutulmuştur.  Kanun gerekçesine göre böylece, ana şirketin paylarının veya oylarının çoğunluğuna sahip olmadığı halde topluluğu yöneten azınlıktaki pay sahiplerinin haksız bir olanaktan yararlanmasına engel olmak amaçlanmaktadır. Bir başka anlatımla, karşılıklı iştirakler ile topluluğun azınlığın menfaatine kullanılması engellenmek istenmiştir. Söz konusu düzenleme ile ayrıca;

  • Yavru şirket tarafından iktisap edilen ana şirket paylarının, ana şirketin genel kurul toplantı nisabının hesaplanmasında dikkate alınmayacağına ilişkin Kanunun 389. maddesi ve
  • Şirketin kendi paylarını iktisap etmesine ilişkin sınırlamalara (bu sınırlamalar şirketin esas sermaye paylarının çoğunluğuna sahip olduğu yavru şirketler tarafından iktisap edilmesin halinde de uygulanmaktadır)  Kanunun 612. maddesi,

saklı tutulmuştur.

Ancak, bağlı şirketin hakim şirket paylarını iktisap etmesi veya her iki şirketin birbirlerine hakim olması durumunda bu sınırlama uygulanmayacaktır. Böyle bir durumda her iki şirket hem bağlı hem hakim şirket olacağından kanun koyucu bu durumu daha fazla ağırlaştırmak istememiştir.