TÜRK TİCARET KANUNU’NUN 198. MADDESİ UYARINCA BİLDİRİM TESCİL VE İLAN YÜKÜMLÜLÜĞÜ ( EYLÜL 2015)

6102 s. Türk Ticaret Kanunu (TTK) ile şirketler hukukuna dahil olan “şirketler topluluğu”  hükümleri kapsamında yer alan TTK’nun 198. maddesi çerçevesinde şirketler topluluğuna dahil olan şirketlere ve teşebbüslere pay sahipliğine ilişkin bildirim, tescil ve ilan yükümlülüğü getirilmiştir.

Bildirim yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerin açıklanmasından önce mülga TTK’dan farklı olarak 6102 s. TTK’na dahil olan şirketler topluluğu tanımlanacak olunursa, şirketler topluluğu en genel ifade ile; hakim şirkete doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunan şirketlerden  oluşan hukuki yapıdır. TTK’da hâkim şirketler ana, bağlı şirketler yavru şirket olarak statülendirilmiştir. Hakimiyet araçları TTK’da; (i) pay sahipliği yolu ile hâkimiyet, (ii) şirket sözleşmesi uyarınca; yönetim organında karar alabilecek çoğunluğu oluşturan sayıda üyenin seçimini sağlayabilme yolu ile hakimiyet, (iii) bir sözleşmeye dayanarak, tek başına veya diğer pay sahipleri ya da ortaklarla birlikte, oy haklarının çoğunluğunu oluşturma yolu ile hakimiyet olarak belirlenmiştir. Bunların yanı sıra TTK’nun 195. maddesinde, bir sözleşme gereğince veya başka bir yolla genel bir hâkimiyet unsuruna ve nihayet şirketin diğer bir şirketin paylarının çoğunluğuna veya karar alabilecek miktarda payına sahip olması şeklinde hakimiyet karinesine yer verilmiştir.

TTK’nun 198. maddesinde düzenlenen pay devirlerine ilişkin bildirim yükümlülüğü; bir sermaye şirketinin sermayesindeki pay oranlarının, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde beş, on, yirmi, yirmi beş, otuz üç, elli, altmış yedi ve yüzde yüzü aşması veya bunların altına düşmesi sonucunu yaratan pay devirlerinin, söz konusu işlemlerin tamamlanmasını izleyen on gün içinde, payı iktisap edilen şirkete ve diğer yetkili makamlara (duruma göre SPK, BDDK, RK ve Hazine gibi özel kurumlar ve hükümet kuruluşları) bildirilmesi şeklindedir.

Bildirimleri alan sermaye şirketlerinin tescil ve ilan yükümlülüğü, Ticaret Sicil Yönetmeliği’nin 107/5 maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre bildirimleri alan sermaye şirketleri, kayıtlı bulundukları ticaret sicil müdürlüğüne ilgili bildirimleri, bildirimin alındığı tarihten itibaren on gün içinde tescil ve ilan ettirmelidirler. TTK’nun öngördüğü bildirim yükümlülüğü bütün payları kapsar. Yani sadece 198. maddede belirtilen yüzde oranlarını aşan paylara özgülenemez.

Benzer şekilde teşebbüsün ve sermaye şirketinin yönetim kurulu üyeleri ile yöneticileri de bildirim yükümlülüğü getirilmiştir. Buna göre yöneticiler ve/veya yönetim kurulu üyeleri, kendilerinin, eşlerinin, velayetleri altındaki çocuklarının ve bunların, sermayelerinin en az yüzde yirmisine sahip bulundukları ticaret şirketlerinin o sermaye şirketindeki payları ile ilgili olarak bildirimde bulunmakla yükümlü kılınmışlardır. Bu tür bildirimler de aynı şekilde bildirimin alındığı tarihten itibaren on gün içinde tescil ve ilan ettirilmelidir.

Tescil ve ilan yükümlülüğü için öngörülen sürede ilgili ticaret sicil müdürlüğe başvuru yapılmamasının yaptırımı devre konu paylardan doğan pay sahipliği haklarının donmasıdır. Bu durumda oy hakkı da kullanılamaz, buna rağmen kullanılan oy geçersiz olur. Bu şekilde alınan kararın geçerliliğini sürdürüp sürdürmeyeceği geçersiz oyların karar nisabını etkileyip etkilememesine bağlı olarak değerlendirilir. Şayet bu şekilde geçersiz olan oylar karar nisabını etkilerse alınan karar(lar) geçersiz hale gelir. Bununla birlikte tescil yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile pay sahipliği hakları kullanılabilir.

Bildirim yükümlülüğü ile hedeflenen, katılma ilişkilerinin, özellikle karşılıklı katılmaların açıklanması, bu yolla kamunun aydınlatılması, sermaye piyasasında şeffaflığın sağlanması ve sorumluluk hükümlerinin uygulanmasıdır. Nitekim TTK’da, payların TTK’nun 198. maddenin 1. fıkrasında kanunda belirtilen oranlarda kazanılması veya elden çıkarılması durumlarının, yıllık faaliyet ve denetleme raporlarında ayrı  bir  başlık altında açıklanması ve sermaye şirketinin internet sitesinde ilan edilmesi gerekliliği de yer almaktadır.

6102 s. TTK ile uygulamaya giren bildirim, tescil ve ilan yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi pay sahipliğine bağlı hakların kullanılamamasına neden olacağından, pay devirlerine ilişkin bu yükümlülüklerin yasal süresi içerisinde yerine getirilmesi önem arz etmektedir.