TÜRK TİCARET KANUNU KAPSAMINDA EŞYA TAŞIMA SÖZLEŞMELERİ (MART 2016)

Türk Ticaret Kanunu’na göre her türlü yükü kapsayan eşyanın taşıma işi, ticari işletme faaliyeti gösteren taşıyıcı tarafından gerçekleştirilir. Eşya taşıma sözleşmesi ise, taşıyıcının eşyayı varma yerine götürmeyi ve orada gönderilene teslim etmeyi üstlendiği anlaşmadır. Taşıyıcı, bu anlaşmanın karşılığı olarak eşyayı gönderenden taşıma ücretini tahsil edecektir. Deniz, demir ve hava yoluyla taşıma ile Posta ve Telgraf Teşkilatı(PTT)’na ilişkin taşımalar hariç olmak üzere, Türk Ticaret Kanunu kapsamında eşya taşıma sözleşmeleri bu makalenin konusunu oluşturmaktadır. 

Günlük yaşantımızda eşya taşımaları çoğunlukla özel kargo firmaları eliyle gerçekleştirilmektedir. Gönderen tarafından eşyanın taşıyıcıya teslimi ve taşıyıcının gönderenin eşyasını taşımayı kabul etmesiyle taşıma sözleşmesi oluşturulacaktır. Bu sözleşmenin ispat edilmesi için taşıma senedinin düzenlenmesi gerekmektedir. Taşıma senedi, genellikle taşıyıcı tarafından matbu bir biçimde düzenlenir.

Taşıma senedi üç asıl nüsha olarak hazırlanmalı ve gönderen tarafından imzalanmalıdır. Gönderen, taşıyıcının da taşıma senedini imzalamasını isteyebilir. Taşıma senedinin bir nüshası gönderene aittir. İkinci nüshası taşınan eşyaya eşlik edecek, üçüncüsü ise taşıyıcıda kalacaktır. Taşıma senedi düzenlenmezse, taşıyıcı, gönderenin istemi üzerine, eşya ve taşıma hakkında yeterli bilgileri içeren bir yük senedi imzalayıp gönderene vermek zorundadır. 

Taşıma senedi kanunda belirtilen zorunlu kayıtları içerir. Gönderen ve taşıyıcı, uygun görecekleri diğer kayıtları da senede ekleyebilir. Gönderen ve taşıyıcı tarafından imzalanan taşıma senedi; taşıma sözleşmesinin yapıldığına, eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alındığına, aksi belirtilmedikçe gönderilen eşyanın ve ambalajının, taşıyıcı tarafından teslim alınma sırasında, dış görünüşü bakımından iyi durumda bulunduğuna ve taşınan paketlerin sayısının, işaretleri ile numaralarının, taşıma senedinde yer alan kayıtlara uygun olduğuna  kanıt oluşturur. Gönderen, masraflarını karşılamak ve taşıyıcının buna uygun ekipmanı bulunması kaydıyla eşyanın ağırlığının, miktarının veya içeriğinin doğruluğunu kontrol edebilir.

Gönderen, taşınacak eşyanın içeriğine ilişkin açık ve anlaşılır bir bildirimde bulunmakla yükümlüdür. Taşıyıcı, eşyanın taşınmasının tehlikeli olması durumunda, taşımayı gerçekleştirmeyebilir veya yaptığı giderleri isteyebilir. Taşıyıcı, kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği durumlar haricinde, eşyayla birlikte kendisine verilen belgelerin kaybından, hasarından veya yanlış kullanılmasından doğan zararlardan sorumludur. 

Taşıyıcının zarardan sorumluluğu, eşyanın kaybı halinde ödenecek miktarla sınırlıdır. Bu miktar, eşyanın taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanır. Bu değerin belirlenmesinde piyasa fiyatı veya varsa fatura bedeli esas alınır. Eşyanın hasara uğraması halinde, hasarsız değeri ile hasarlı değeri arasındaki farkı tazminat olarak ödemelidir. Taşıyıcı, zararın hesaplanması için yapılan giderleri, taşıma ücretini, taşıma ile ilgili vergileri, resimleri ve taşıma işi nedeniyle doğan diğer giderleri de karşılamakla yükümlüdür.

Taşıyıcının hasar veya kayıp durumundaki sorumluluğu, ticari eşyanın net olmayan ağırlığının her bir kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkını(31.12.2015 tarihi itibariyle yaklaşık 33,68-TL) karşılayan tutar ile sınırlıdır. Taşıyıcının taşıma süresinin aşılmasından doğan sorumluluğu ise taşıma ücretinin üç katı ile sınırlı olacaktır. 

Taşıma ücreti eşyanın tesliminde ödenir. Gönderen ve taşıyıcı ödeme konusunda farklı usuller(kararlaştırılan bedelin gönderilen tarafından ödenmesi şartı) kararlaştırabilir. Taşıyıcı, yükleme ve boşaltma ile ilgili olarak ayrıca ücret isteyemez. Eksik ve kısmi yüklemeden kaynaklanan zararlarını gönderenden isteyebilir. Taşıyıcı, eşyanın taşınması için sigorta yapılması konusunda göndereni uyarmadığı taktirde zararlardan tek başına sorumludur. Taşıyıcının ücreti için eşya üzerinde hapis hakkı mevcuttur.

Taşıyıcı, eşyayı kararlaştırılan sürede, bir süre kararlaştırılmamışsa makul bir süre içinde teslim etmekle yükümlüdür. Eşya, taşıma süresini izleyen yirmi gün içinde teslim edilmezse, kaybolmuş sayılır. Sınır ötesi taşımalarda bu süre otuz gündür. Gönderen kayıp nedeniyle bir tazminat almışsa, eşyanın daha sonra bulunması halinde kendisine haber verilmesini isteyebilir. Eşyanın bulunması durumunda otuz gün içerisinde tazminatını iade ederek eşyayı geri alabilir. Aksi taktirde bulunan eşya taşıyıcının olur. 

Eşyanın teslim edilmesi gereken yere ulaşmasından önce, eşyanın teslim edilemeyeceği anlaşılırsa, taşıyıcı gönderenden talimat almak zorundadır. Talimatı alacağı kişinin taşıma senedini göstermesi zorunlu değildir. Talimatı alamaması durumunda taşıyıcı, eşyayı üçüncü bir kişiye tevdi edebilir veya gönderene iade edebilir.

Gönderen, taşıma sözleşmesini istediği zaman feshedebilir. Fesih sebebi taşıyıcıdan kaynaklanmıyorsa, taşıyıcı, doğan zararını veya taşıma ücretinin üçte birini isteyebilir. 

Eşyanın zarara veya hasara uğramış olduğu açıkça görülüyorsa, gönderen veya gönderilen en geç teslim anına kadar zararı veya hasarı bildirmezlerse, eşyanın sözleşmeye uygun olarak teslim edildiği varsayılır. Bu bildirimde zararın gerekli açıklıkla belirtilmesi ve nitelendirilmesi şarttır. Zarar veya hasarın açıkça görünmemesi durumunda eşyanın tesliminden sonra yedi gün içinde bildirim yapılmalıdır. Gönderilen, taşıyıcıya, teslim süresinin aşıldığını, teslimden itibaren yirmi bir gün içinde bildirmezse, gecikmeden kaynaklanan hakları sona erecektir. Teslimden sonra yapılan bildirimin yazılı olması şarttır. Bildirim, telekomünikasyon araçları yardımıyla da yapılabilir. Bildirimde bulunanın kim olduğu herhangi bir şekilde anlaşılıyorsa, imzaya gerek yoktur. Sürenin korunması için bildirimin zamanında gönderilmiş olması yeterlidir.

Çıkacak uyuşmazlıklarda eşyanın teslim alındığı veya teslim için öngörülen yer mahkemeleri yetkili olacaktır. Eşya taşımasına ilişkin her türlü talep, eşyanın gönderilene teslimi tarihinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Eşya kaybolmuş ise zamanaşımı süresi, eşyanın teslimi gereken tarihten itibaren işlemeye başlar. Taşıyıcının kastından, bilinçle işlenmiş bir fiilinden veya ihmalinden dolayı taşıyıcının sorumluluğu üç yılda zamanaşımına uğrar.