OTOMATİK BİREYSEL EMEKLİLİK KATILIM SİSTEMİ (MAYIS 2017)

4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanun’da yapılan düzenlemeyle, çalışanların otomatik olarak bir emeklilik planına dahil edilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Buna ilişkin çıkarılan “Çalışanların İşverenleri Aracılığı ile Otomatik Olarak Emeklilik Planına Dahil Edilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik” de Bakanlar Kurulu kararı ile 01.01.2017 tarihinden itibaren yürürlüğe konulmuştur.

Otomatik Bireysel Emeklilik Sisteminin amacı, mevcut sosyal güvenlik sisteminin tamamlayıcısı niteliğinde ek bir sosyal güvenlik sağlamak olarak öngörülmüştür. Çalışanların bireysel emekliliğe yönelik tasarruf yapmalarını teşvik etmek ve emeklilik dönemlerinde mevcut sosyal güvenlik sistemince sağlanana ek bir gelir sağlamak sistemin temel amaçlarındandır. Çalışanın bir emeklilik sistemine dâhil olması isteğe bağlı bir uygulama değil yasal bir zorunluluktur. Mevzuatta öngörülmüş koşulları taşıyan çalışan, işveren tarafından bireysel emeklilik sistemine dâhil edilecektir. Sistemde kalmak istemeyen çalışanlar iradelerini bu yönde belirterek ancak sistemden çıkabileceklerdir.

Sistemi teşvik etmek için devlet tarafından ilgili kanuna ek hüküm getirilerek “şartlı devlet katkısı” yapılacağı belirtilmiştir. Devlet katkısı olarak eklenecek olan tutar, katılımcı adına bireysel emeklilik hesabına ödenen katkı paylarının %25’ine karşılık gelen tutardır. Çalışanın bu tutara hak kazanabilmesi sistemde belirli sürelerle kalma koşuluna bağlanmıştır. Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar veya sistemden vefat veya maluliyet sebebiyle ayrılanlar devlet katkısı hesabındaki tutarın tamamına hak kazanırlar. Devlet katkısı hesabındaki tutarlar haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez.

Bakanlar kurulu işyerleri bakımından çalışan sayısına göre kademeli bir geçiş kararı almıştır. Buna göre; sistemin kapsama aldığı kamu kurumları ve özel sektör şirketleri için geçiş tarihleri aşağıdaki gibidir:        

 ÇALIŞAN SAYISI   

 SİSTEME GEÇİŞ TARİHİ

 1000 ve üzeri çalışanı
bulunan özel sektör şirketleri   

 01.01.2017

 250 - 999 çalışanı bulunan özel sektör şirketi ve kamu kuruluşları

 01.04.2017

 100 - 249 çalışanı bulunan özel sektör şirketleri

 01.07.2017

 50 - 99 çalışanı bulunan özel sektör şirketleri mahalli idareler ve KİT'ler(Kamu İktisadi Teşebbüsleri)

 01.01.2018

 10 - 49 çalışanı bulunan özel sektör şirketleri

 01.07.2018

 5 - 9 çalışanı bulunan özel sektör şirketleri

 01.01.2019

Türk vatandaşı veya mavi kartlı olup, 01.01.2017 tarihinde 45 yaşını doldurmamış tüm 4a ve 4c kapsamındaki çalışanlar ve çalışmaya yeni başlayacaklar Otomatik Katılım Sistemi kapsamındadır.

Otomatik Katılım Sistemi kapsamındaki işverenlerin yükümlülükleri aşağıdaki gibidir.        

  • Sistem kapsamına giren çalışanlarını tespit etmek
  • Emeklilik şirketini seçmek
  • Kapsamdaki çalışanları emeklilik sözleşmesi ile emeklilik planına dahil etmek (İşveren emeklilik şirketi ile tarafların yükümlülüklerini detaylandıran bir sözleşme imzalayacaktır.)
  • Çalışanın fon tercihini almak, tercihte bulunmayan çalışan adına tercihte bulunmak
  • Katkı payının ödenmesi (Katkı payını doğru hesaplayarak emeklilik şirketine aktarmak)

İşverenin bu yükümlülüklerine aykırı davrandığı veya Otomatik Katılım ile ilgili mevzuatı ihlal ettiği tespit edilirse Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlığınca her bir ihlal için işverene 100TL idari para cezası kesilir.

İşverenler tarafından yapılacak emeklilik şirketi seçimi, hizmet kalitesi ve çalışan bakımından avantajları göz önünde bulundurularak yapılacaktır. İşverenler şirket seçimi sebebiyle emeklilik şirketinden hiçbir komisyon alamaz.

İşverenin emeklilik şirketi ile yapacağı emeklilik sözleşmesinin imza tarihinden itibaren 2 yıl sonra anlaşmış olduğu emeklilik şirketini değiştirmesi mümkündür.

Birikimlerinin hangi fonda değerlendirileceği seçimini çalışan yapacaktır. Fonlar faizli ve faizsiz olmak üzere iki seçenektir. Çalışanın fon tercihi yapmaması durumunda tercihi çalışan adına işveren yapacaktır.  

Çalışan, sisteme giriş tarihinden itibaren en az on yıl sistemde bulunmak koşulu ile 56 yaşını tamamladıktan sonra emekli olmaya hak kazanır. Emekliliğe hak kazanan katılımcı, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin tamamının defaten ödenmesini ya da bir program dahilinde ödenmesini ya da yapacağı yıllık gelir sigortası sözleşmesi çerçevesinde kendisine maaş bağlanmasını talep edebilir (bu son seçeneği tercih eden katılımcılar ayrıca ek %5 devlet katkısından da faydalanacaklardır).

Çalışan katkı payı, çalışanın prime esas kazancının %3’üdür. Bu oran tamamen çalışanın ücretinden kesilecektir. Çalışanların ücretinden yapılacak kesinti 2017 yılı için en az 53TL – 400 TL arasındadır. Çalışan, belirlenenden daha yüksek bir oranda kesinti yapılmasını işverenden isteyebilir. Kararlaştırılan bu tutar işverence çalışanın ücretinden kesilerek, en geç ücret ödeme gününün takip eden iş günü emeklilik şirketine aktarılır. İşveren katkı payını zamanında emeklilik şirketine aktarmaz veya geç aktarırsa çalışanın varsa birikiminde oluşan parasal kaybından sorumlu olur.

Emeklilik şirketi, çalışanın maaşından kesinti yapılıp katkı payının kendilerine gönderilmesini takip eden gün çalışana bireysel emeklilik planına otomatik olarak dahil edildikleri bilgisini verir. Çalışanlar; kendilerine bireysel emeklilik planına dahil edildiklerinin bildirildiği tarihi takip eden 2 ay içinde cayma hakkını kullanarak sistemden çıkabileceklerdir. Böyle bir durumda ödenen katkı payları, çalışana iade edilir. Devlet cayma hakkını kullanmayan çalışanın hesabına cayma süresi olan ikinci ayın sonunda sisteme otomatik katılımın parçası olarak bir defaya mahsus olmak üzere 1.000TL ilave katkı yapacaktır. Çalışan 2 aylık cayma süresi sona erdikten sonra sistemden çıkmak isterse bireysel emeklilik sisteminden çıkışa ilişkin kurallara göre sistemden çıkması dilediği zaman mümkündür.

Otomatik emeklilik sistemine dahil edilmiş bir çalışanın yeni bir işe girmesi halinde yeni işyerinde de söz konusu emeklilik planı çalışana sunulmuş ise, çalışanın birikimi varsa devlet katkısı yeni işyerindeki emeklilik sözleşmesine aktarılır ve çalışanın sistemde kazandığı emekliliğe ve devlet katkısı kazanmasına esas süresi yeni işyerinin emeklilik planında aynen korunur. Çalışanın yeni işyerinde otomatik katılım emeklilik planı bulunmuyorsa, çalışan talep ederse önceki işyerinde düzenlenmiş sözleşme kapsamında katkı payı ödemeye devam edebilir. Çalışan sisteme katkı payı yatırmaya devam etmek istemezse,  bu sistemden çıkma yönündeki talebini emeklilik şirketine, işyeri değişikliğini izleyen ayın sonuna kadar yapması gerekir.

Yeni sistemin herkes için birikim ve iyi bir gelecek olmasını diliyoruz.