ÇEKLERİN İLERİ TARİHLİ OLARAK DÜZENLENMESİ VE HUKUKİ SONUÇLARI (NİSAN 2018)

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”)  795. maddesinde çeklerin görüldüğünde ödeneceği; buna aykırı kayıtların yazılmamış sayılacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda, çekte yazan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içerisinde muhatap bankaya ibraz edilen çekin hamile ödenmesi gerekir. Kanun koyucunun buradaki amacı, çekin hukuki açıdan bir kredi aracı olarak değil, ödeme aracı olarak kullanılmasını sağlamaktır. Ancak TTK’ya nazaran özel kanun statüsünde bulunan 5941 sayılı Çek Kanunu’nun yer alan hükümler uyarınca çekin ileri tarihli olarak düzenlenmesi, yani çeke vade konulması mümkün olabilmektedir.

5941 sayılı Çek Kanunu’nun geçici 3. maddesinin 5. fıkrası, yapılan son değişikliklerle “31/12/2020 tarihine kadar,üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazı geçersizdir” halini almıştır. Bu hüküm doğrultusunda, 31.12.2020 tarihine kadar bir çekin üzerine düzenleme tarihi olarak, tedavüle çıkarıldığı tarihten sonraki bir tarih yazılması durumunda, pratik anlamda çeke “vade” konulmuş olacaktır. Daha açık bir anlatımla, genel hükümlere göre görüldüğünde ödenmesi gereken bir çeke yukarıda belirtilen kanun hükmü uyarınca düzenleme tarihi olarak ileri bir tarih yazılabilmekte ve çek karşılığının alınabilmesi için üzerinde yazan tarihin beklenilmesi gerekmektedir. Böylece uygulamada çek, bir ödeme aracı olarak değil; kredi aracı olarak işlev görmektedir.

İleri tarihli çeklerin üzerinde yazılı tarih beklenmeden bankaya ibrazında ise Çek Kanunu geçici madde 3/5 uyarınca 31.12.2020 tarihine kadar muhatap banka çekle ilgili hiçbir işlem yapmayıp çeki hamile iade edecektir. Bu çerçevede, çek karşılığı hesapta bulunsa bile hamile ödeme yapılmayacağı gibi çekin tamamen veya kısmen karşılıksız olması durumunda da muhatap banka tarafından karşılıksızdır şerhi düşülmeyecektir. Hamilin çeke ilişkin başvuru haklarını -çeke karşılıksızdır şerhi düşülmesi, çek keşidecisi hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilmesi gibi- kullanıp hukuki takip yoluna başvurabilmesi için çekin üzerinde yazan tarihi yani vadeyi beklemesi gerekmektedir.  

Yapılan değişiklikler sonucunda Çek Kanunu’nun TTK’ya göre özel kanun niteliğinde olması nedeniyle uygulamada ileri tarihli çekler düzenlenebilmektedir. Bu çerçevede, ileri tarihli düzenlenen çeklerin 31.12.2020 tarihine kadar çek üzerinde yazan tarihten önce bankaya ibraz edilmesi halinde ödeme de dahil olmak üzere muhatap banka tarafından hiçbir işlem yapılmayacak ve çek hamile iade edilecektir. Çek karşılığının kendisine ödenmemesi durumunda hamilin keşideci veya cirantalara karşı hukuki takip yapabilmesi için çek üzerinde yazan düzenleme tarihini beklemesi gerekmektedir.