ALDATICI TİCARİ UYGULAMALAR ve “HAKSIZ ZAM” (EYLÜL 2018)

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde (“Yönetmelik”) 31.08.2018 tarihinde yayınlanan Resmi Gazete ile değişiklik yapılmasına karar verilmiştir.  

Anılan düzenleme ile girdi maliyeti ve döviz kuru artışı gibi fiyat değişimlerinden etkilenmemesine rağmen bu durumlardan etkileniyormuş gibi hareket ederek tüketiciye sunulan mal veya hizmetin satış fiyatında haklı bir gerekçe olmaksızın artış yapılması, aldatıcı ticari uygulamalar kapsamına alınmıştır. Yönetmeliğe aykırı olarak aldatıcı ticari uygulamaların içeriğini oluşturacak davranışlarda bulunanlar idari ve hukuki yaptırımlarla karşılaşacaktır.      

Aldatıcı ticari uygulamalardan bazıları;  

  • Ekonomik birliklere, meslek odaları ve kuruluşlarına, borsalara ve varsa bunların üst kuruluşlarına üye olunmamasına rağmen, kendini üye gibi tanıtmak ve bu tür kuruluşların düzenlemiş olduğu davranış kurallarına tabi olunduğunu iddia etmek.  
  • Gerçeğe aykırı olarak, bir mal veya hizmetin sunulmasının yasal olduğunu belirtmek ya da böyle bir izlenim oluşturmak. 
  • Tüketiciyi, bir mal veya hizmeti normal piyasa şartlarından daha elverişsiz koşullarda almaya ikna etmek amacıyla, mal ya da hizmetin piyasa koşulları veya piyasada bulunma olasılığı hakkında yanlış bilgilendirmek.  

Yönetmelikte yapılan değişikliğin amacı; haksız ticari uygulamalar karşısında tüketiciyi korumaktır. Döviz artışını fırsat bilerek, maliyeti döviz üzerinden hesaplanmayan mal veya hizmetin fiyatında “Haksız Zam” yapanlar cezalandırılarak tüketicinin korunması sağlanacaktır.  

Girdi maliyeti ve döviz kuru artışı gibi fiyat değişimlerinden etkilenmeden, fiyat artışı yapanların idari ve hukuki yaptırımla karşı karşıya kalması durumu söz konusu olacaktır. Ticaret Bakanlığı (“Bakanlık”) bünyesine bağlı olarak çalışan Reklam Kurulu (“Kurul”), bu yöndeki ihlalleri tespit etmek ve yaptırım uygulamakla yetkili kuruluştur. Kurul, resen veya şikayet üzerine haksız ticari uygulamalar ile ilgili inceleme yapmak veya denetim başlatmak yetkisine sahiptir. Yapılan inceleme veya denetim neticesinde bir ihlal söz konusu ise idari yaptırım kararı verilecektir. Kurul tarafından alınacak kararlar Bakanlıkça uygulanacaktır.  

Kurul’un idari yaptırım olarak verebileceği cezalar nelerdir?  

  • Haksız ticari uygulamanın üç aya kadar tedbiren durdurulması,  
  • Haksız ticari uygulamanın durdurulması,  
  • Beş bin Türk Lirası idari para cezası,  

Kurul, ihlalin niteliğine göre bu cezaları ayrı ayrı veya birlikte verebilir. Eğer aykırılık ülke genelinde gerçekleşmişse idari para cezası elli bin Türk Lirası olarak uygulanır.  

“Haksız Zam” uygulayanların cezası, yukarıda sayılan idari yaptırımlarla sınırlı olmayacak, hukuki yaptırımlarla da karşı karşıya kalacaklardır. Tüketiciler, Kurul’a şikayet haklarına sahip olmalarının yanı sıra; tüketici mahkemesin de dava açma hakkına da sahiplerdir. Böylece ihlali gerçekleştirenler hakkında yargılama neticesinde hukuki yaptırımlarında uygulanması sağlanacaktır.     

Ayrıca yapılan inceleme ve denetim sonucunda idari yaptırımla karşılaşanlar ise; İdari Yargılama Usulü kanunu uyarınca idare mahkemelerinde dava açarak idari yaptırımın iptalini talep etme hakkına sahiptirler.     

Yönetmelikte yapılan değişik ile son zamanlarda gerçekleşen döviz artışlarının tüketiciye en az şekilde zarar vererek yansıması amaçlanmaktadır. Aynı zamanda döviz artışını fırsat bilerek haksız kazanç elde etmeye çalışanlarda cezalandırılarak ekonomik piyasalardaki eşitsizliklerin ve haksız rekabetin önlenmesi planlanmaktadır.