DÖVİZ CİNSİ VE DÖVİZ ENDEKSLİ SÖZLEŞMELER HAKKINDA İSTİSNAİ HÜKÜMLER İÇEREN TEBLİĞ (KASIM 2018)

Türk lirası karşısında döviz kurundaki artış, Türkiye'de akdedilen döviz endeksli satış, kira ve hizmet sözleşmelerinin ediminin ifa edilmesini fazlasıyla ağırlaştırmıştır. 13 Eylül 2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 85 Sayılı Karar ile Türkiye’de yerleşik kişilerin, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca ("Bakanlık") belirlenen haller dışında, kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dahil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenemeyeceği; ayrıca düzenlemenin yürürlüğe girdiği 13.09.2018 tarihinden itibaren 30 gün içinde, yukarıdaki nitelikteki olan ve daha önce yapılmış olan yürürlükteki sözleşmelerdeki döviz cinsinden kararlaştırılmış bulunan bedellerin TL’ye çevrilmesi gerektiği konusunda zorunluluk getirilmiştir.

Oluşan tepkiler ve ticaretin duracağı konusunda haklı eleştiriler üzerine, 28.02.2008 tarihli ve 26801 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ'in ("Tebliğ") mülga 8'inci maddesi başlığı ile birlikte, 06.10.2018 tarihli ve 30557 sayılı Resmi Gazete'deki kararda 25 madde hâlinde söz konusu uygulama gözden geçirilmiştir. Buna göre hangi sözleşmelerin “TL” üzerinden kurulacağı aşağıda sayılmıştır:

Türkiye'de yerleşik kişiler;

  • Kendi aralarında akdedecekleri, konusu serbest bölgeler dahil yurt içinde yer alan gayrimenkuller olan, konut ve çatılı iş yeri dahil gayrimenkul satış sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini,
  • Kendi aralarında akdedecekleri, konusu serbest bölgeler dahil yurt içinde yer alan gayrimenkuller olan, konut ve çatılı iş yeri dahil gayrimenkul kiralama sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini,
  • Yurtdışında ifa edilecekler dışında kalan, kendi aralarında akdedecekleri, iş sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini,
  • Aralarında akdedecekleri, 16.12.1999 tarihli ve 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda tanımlanan gemilerin inşası, tamiri ve bakımı dışında kalan eser sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini,
  • Aralarında akdedecekleri, iş makineleri dahil taşıt satış sözleşmelerini,
  • Aralarında akdedecekleri, iş makineleri dahil taşıt kiralama sözleşmelerini,
  • Kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı şirketlerinin taraf olduğu gayrimenkul satış ve gayrimenkul kiralama sözleşmelerini,

döviz cinsinden veya dövize endeksli kararlaştıramazlar.

Tebliğ'in revize edilmiş olan 8.maddesi hükmünde ayrıca döviz cinsinden ve endeksinden yapılabilecek işlemler de Bakanlık tarafından düzenlenmiş ve istisnaî nitelikte kabul edilmektedir. Buna göre, Türkiye’de yerleşik kişiler; kendi aralarında akdedecekleri, aşağıda belirtilen danışmanlık, aracılık ve taşımacılık dahil hizmet sözleşmelerinde, sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırabilir:

  • Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişilerin taraf oldukları hizmet sözleşmeleri,
  • İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri,
  • Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışında gerçekleştirecekleri faaliyetler kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri,
  • Türkiye’de yerleşik kişilerin, kendi aralarında akdedecekleri, Türkiye’de başlayıp yurt dışında sonlanan ve yurt dışında başlayıp Türkiye’de sonlanan elektronik haberleşme ile ilgili hizmet sözleşmeleri

Ayrıca Tebliğ'in 8/4-(a, b, c, ç)  yukarıda (sırasıyla) sayılmış, döviz endeksi temel alınarak Türkiye'de akdedilmesi mümkün sözleşmeler belirtilmekle birlikte aynı maddede yine Bakanlıkça döviz cinsinden akdedilebilinecek olan sözleşmeler sayılmıştır.

Döviz Endeksli ve Döviz Cinsinde Akdedilebilinecek Sözleşmeler Hangileridir?

  • Türkiye'de yerleşik kişilerin; menkul satış sözleşmelerinde (iş makineleri dâhil taşıt satış sözleşmeleri dışında kalan) sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • Türkiye’de yerleşik kişilerin; kendi aralarında akdedecekleri, iş makineleri dahil taşıt kiralama sözleşmeleri dışında kalan, menkul kiralama sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • Türkiye’de yerleşik kişilerin; kendi aralarında akdedecekleri, bilişim teknolojileri kapsamında yurt dışında üretilen yazılımlara ilişkin satış sözleşmeleri ile donanım ve yazılımlara ilişkin lisans ve hizmet sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda tanımlanan gemilere (gemi ve yat) ilişkin finansal kiralama  (leasing) sözleşmelerinde, sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan Türkiye’de yerleşik kişilerin taraf olduğu iş sözleşmelerinde, sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • Kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı şirketlerinin taraf olduğu gayrimenkul satış ve gayrimenkul kiralama dışında kalan sözleşmelerde, sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • Kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu döviz cinsinden veya dövize endeksli ihaleler, sözleşmeler ve milletlerarası antlaşmaların ifası kapsamında olmak kaydıyla; sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • Bakanlığın 28.3.2002 tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında gerçekleştirdiği işlemlerle ilgili olarak bankaların taraf olduğu sözleşmelerde, sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar hükümleri saklı kalmak kaydıyla, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunuyla bu Kanuna dayalı yapılan düzenlemeler çerçevesinde sermaye piyasası araçlarının (yabancı sermaye piyasası araçları ve depo sertifikaları ile yabancı yatırım fonu payları da dahil olmak üzere) döviz cinsinden oluşturulması, ihracı, alım satımı ve yapılan işlemlere ilişkin yükümlülükler,
  • Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye’de bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin taraf olduğu iş ve hizmet sözleşmelerinde, sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri,
  • Türkiye’de yerleşik yolcu, yük veya posta taşıma faaliyetinde bulunan ticari havayolu işletmeleri; söz konusu kuruluşların kurdukları işletme ve şirketler ile doğrudan veya dolaylı olarak sermayelerinde en az %50 hisse oranına sahip olduğu ortaklıkların Türkiye’de yerleşik kişilerle döviz cinsinden veya dövize endeksli bedeller içeren sözleşmeler (gayrimenkul satış/kira ve iş sözleşmeleri hariç)

Bu düzenleme ile birlikte sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde yer alan bedellerin Türk parası olarak taraflarca yeniden belirlenmesi zorunlu hale getirilmiştir. Ancak, Türk Lirası cinsinden yeniden düzenlenmesi zorunlu hale gelen sözleşmeler akdedilirken taraflar mutabakata varamazsa, akdedilen sözleşmelerde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller, söz konusu bedellerin 2.1.2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru kullanılarak hesaplanan Türk parası cinsinden karşılığının 2.1.2018 tarihinden bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi ("TÜFE") aylık değişim oranları esas alınarak artırılması suretiyle belirlenecektir.

Detaylı ifade edilecek olunursa, öncelikli olarak belirlenen kur uygulanacak daha sonra ise bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar TÜFE uygulaması yapılacaktır. Sözleşmelerin ifa edilmiş bulunulan ve faturalandırılan henüz tahsil edilmemiş kısımları döviz cinsine veya dövize endeksli olarak ödenip tahsil edilebilecektir.