MÜLKİYETİ MUHAFAZA KAYDIYLA SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN ŞEKİL ŞARTI(MART 2019)

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (“TMK”) 763. maddesine göre, taşınır mülkiyetinin nakli için zilyetliğin devri gerekir. Ancak kimi durumlarda taraflar, taşınır malın zilyetliğinin devredilmesine rağmen (malın teslim edilmesine rağmen) mülkiyet hakkının devredilmesine engel olmak istemektedirler. İşte bu durumda, mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış sözleşmesi gündeme gelecektir. Ancak bu noktada belirtmek gerekir ki; hayvan ve taşınmaz satışlarında mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış sözleşmesi yapılamaz; bu sözleşme yalnızca taşınırlar için yapılabilir.  

Mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış sözleşmesi, bir satış sözleşmesi dolayısıyla alıcıya teslim edilen mal üzerinde bir şartın gerçekleşmesine kadar (uygulamada genellikle, satış bedelinin tamamı alıcı tarafından satıcıya ödenene kadar) satıcının mülkiyetinin devam etmesi hususunda tarafların anlaşmasıdır.  

Mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış sözleşmesi şekle bağlı bir sözleşmedir. TMK 764. maddeye göre aranan şekil şartı nedeniyle, sözleşme noterde resmi şekilde düzenlenecektir. Noterlik Kanunu 89. maddeye göre de mülkiyeti muhafaza kaydı ile yapılan satış sözleşmesinin düzenleme biçiminde noterde yapılması mecburiyeti öngörülmüştür.  

Noterde resmi şekilde düzenlenen sözleşmeyi alıcının yerleşim yeri noteri, Noterlik Kanunu 108. madde uyarınca bu hususta tutulan özel sicile kaydetmekle yükümlüdür. Belirtilmelidir ki; bu tescil kurucu nitelikte bir tescildir. Başka bir deyişle tescil yapılmadıkça mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış sözleşmesi geçerli olmayacaktır. Fakat anılan sicildeki kaydın herkes tarafından bilindiği veya bilinmesi gerektiği yolunda bir kural mevcut değildir. Bu kuralın olmaması nedeniyle, emin sıfatıyla zilyet konumunda olan mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış sözleşmesinin alıcısından iyi niyetle mal iktisabı mümkündür.  

Yargıtay kararlarına göre, mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış sözleşmesinin resmi şekilde yapılmaması halinde, mal teslim edilmiş ise, mülkiyeti muhafaza şartlı satış, teslim yüzünden tam satışa dönüşür. Ancak böyle bir halde satıcının satımı bozarak, satılanı geri alma hakkı bulunmaktadır. Fakat bu durumda satıcının, alıcıdan olumsuz zarar, kâr mahrumiyeti gibi herhangi bir istekte bulunamayacağı; bu durumun aksine yapılan sözleşme hükümlerinin ise geçersiz olacağını vurgulamakta fayda vardır.  

Görüldüğü üzere, taşınır mülkiyetinin devri, satış bedelinin tamamen ödenmesi veya başkaca şartların gerçekleşmesi şartına tabi tutulmak isteniyorsa, bu hususta taraflar mülkiyeti muhafaza kaydıyla satış sözleşmesi yapma yoluna başvurabileceklerdir. Ancak tarafların resmi şekil şartını yerine getirme konusundaki eksiklikleri, anılan satışın tam satışa dönüşmesi riskini beraberinde getirecek ve mülkiyet istenilmediği şekilde alıcıya intikal edecektir.